De financiële verhouding is dé grote risicofactor voor alle gemeenten. Het Kabinet Rutte III heeft de achterliggende jaren een structureel herstel van gezonde gemeentefinanciën met een toereikende Rijksbekostiging doorgeschoven naar een nieuw Kabinet c.g. Regeerakkoord. Het nieuwe Regeerakkoord van het Kabinet Rutte IV met de naderhand verschenen meicirculaire zorgen voor een diffuus en complex beeld:
- Enerzijds is sprake van fors extra incidentele bedragen tot en met 2025 . Rijk en VNG hebben inmiddels een akkoord gesloten om de (hoge) volume-accressen voor deze jaren te bevriezen, hetgeen de nodige “hardheid” geeft aan deze incidentele ruimte;
- Anderzijds is c.q. blijft er vanaf 2026 een groot structureel probleem (“ravijnjaar 2026”). Met name met het oog hierop sprak de VNG in eerste aanleg van een “valse start”. Er is een onafhankelijke procesbegeleider ingeroepen om het bestuurlijk overleg Rijk-VNG vanaf eind mei voort te zetten. Een ondertussen door het Kabinet op 11 juli 2022 aan de Tweede Kamer aangeboden “Contourennota financieringssystematiek medeoverheden” (https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/brieven_regering/detail?id=2022Z14923&did=2022D30812 ) geeft nog geen concreet zicht op een structurele oplossing
Het structurele probleem voor 2026 is voor Amstelveen vierledig:
- Ten opzichte van 2025 geldt vanaf 2026 een fors negatief accres van € 5 miljoen structureel;
- In 2026 staat een structurele opschalingskorting in de boeken van € 3,7 miljoen structureel;
- Amstelveen komt op dit moment structureel afgerond € 9 miljoen tekort op de Rijksbekostiging Jeugd/Wmo;
- Amstelveen loopt vooralsnog € 5,4 miljoen mis door het beperken van een afgetopt invoerpad nieuw verdeelmodel algemene uitkering tot 2025.
Binnen de financiële verhouding zijn de volgende risico’s van substantiële omvang te noemen:
- Het sociaal domein laat al een reeks van jaren een sterke autonome kostenstijging zien. Dit is een landelijk patroon. De bekostiging houdt hiermee geen gelijke tred;
- De grote tekorten op Jeugdhulp hebben geleid tot een arbitrageprocedure tussen Rijk en VNG. Als uitkomst van de arbitrage ligt er een uitspraak, dat het Rijk extra middelen dient toe te kennen. Dit is een aflopende reeks, waarbij de afbouw van de extra middelen moet worden gerealiseerd door een maatregelenpakket om de kosten terug te dringen (Hervormingsagenda). Hier bovenop boekt het Rijk in het nieuwe Regeerakkoord eenzijdig een extra ombuiging in, oplopend naar € 500 miljoen structureel. Het Rijk heeft onder druk van de gemeenten en VNG besloten het risico en de invulling van de maatregelen voor deze extra ombuiging voor haar rekening te nemen. Het abonnementstarief Wmo wordt niet afgeschaft maar iets anders ingestoken. Dit blijft voor gemeenten een financieel risico;
- Een structureel afdoende bekostiging van nieuwe gemeentelijke taken c.q. maatschappelijke opgaven zoals het klimaatakkoord (duurzaamheidsopgave) en de invoering en uitvoering van de Omgevingswet en de Wet Kwaliteitsborging in de Bouw is nog niet goed geregeld en een risico;
- De komende tijd vinden allerlei onderzoeken plaats naar de werking van het nieuwe verdeelmodel voor de algemene uitkering. Amstelveen is in het huidige model een voordeelgemeente. Het risico bestaat, dat de nadere onderzoeken tot verfijningen leiden die dit beeld veranderen.;
- We leven in uiterst turbulente tijden met een cumulatie van (mondiale) crisissituaties die zorgen voor grote onzekerheden en risico’s als het gaat om de toekomst de gemeentefinanciën als onderdeel van de overheidsfinanciën: de oorlog in Oekraïne, de vluchtelingen- en asielopvang, de hoge inflatie, energie/grondstoffentekorten, arbeidsmarktkrapte, woningmarkt en klimaatopgaven.